Wat is triaditis bij katten?
Triaditis is de naam voor een gelijktijdige ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis), de galwegen en lever (cholangitis/cholangiohepatitis) en de dunne darm (chronische darmontsteking). Dit trio van aandoeningen lijkt bij katten opvallend vaak samen voor te komen, vaker dan toeval zou verklaren.
Of de drie aandoeningen elkaar daadwerkelijk veroorzaken, of dat ze gewoon vaker tegelijk opduiken bij gevoelige katten, is nog niet volledig opgehelderd. In de praktijk maakt dat voor jou als eigenaar weinig verschil: als één van de drie wordt vastgesteld, is het verstandig om ook de andere twee te onderzoeken.
Hoe ontstaat triaditis bij katten?
Een kat is waarschijnlijk gevoelig voor triaditis door zijn specifieke anatomie. Bij de meeste katten komen de afvoerbuis van de galblaas en van de alvleesklier op één punt samen in de twaalfvingerige darm, bij de zogeheten grote duodenale papil of Vaterse papil. Dit betekent dat bacteriën hier vanuit de darm relatief gemakkelijk kunnen opkruipen naar zowel de lever als de alvleesklier.
Daarnaast hebben katten in die twaalfvingerige darm meer bacteriën zitten dan bijvoorbeeld honden. Dit vergroot de kans op bacteriële translocatie: het verplaatsen van darmbacteriën naar plekken waar ze niet thuishoren.
Wetenschappers hebben op dit moment vier theorieën voor het ontstaan van triaditis:
- Anatomie: door de gedeelde uitmonding van gal- en alvleeskliergangen zijn opkruipende infecties een groter probleem bij katten dan andere diersoorten.
- Probleem begint bij de alvleesklier: een kat krijgt pancreatitis, wat vervolgens leidt tot een darmontsteking, en door beschadiging van de darm verspreiden bacteriën zich via het bloed naar de lever en galwegen.
- Probleem begint bij de darm: een chronische darmontsteking verstoort de darmbarrière, waarna bacteriën of overdreven immuunreacties de lever, galwegen en alvleesklier beschadigen.
- Probleem begint bij de Vaterse papil: ontsteking ter hoogte van de uitmonding van gal- en alvleeskliergangen vormt het startpunt van de gehele cascade.
Wat zijn de klachten van triaditis bij katten?
De symptomen van triaditis bij de kat zijn vaak vaag en weinig specifiek. Denk aan:
- Slechte eetlust of helemaal niet willen eten
- Afvallen
- Braken
- Diarree
- Sloomheid
- Buikpijn
- Koorts
- Geelzucht (icterus)
Het is belangrijk om te beseffen dat niet al deze symptomen tegelijkertijd aanwezig hoeven te zijn. Bovendien kunnen andere ziektes, zoals chronisch nierfalen, ook een deel van deze klachten veroorzaken. Verder onderzoek is dus essentieel om triaditis bij katten vast te stellen.
Hoe wordt triaditis bij katten gediagnosticeerd?
Een definitieve diagnose vereist weefselonderzoek (histologisch biopt) van de alvleesklier, lever en het maagdarmkanaal, maar in de praktijk wordt triaditis vaak vermoed op basis van een combinatie van bloedonderzoek, echografie van de buik, celonderzoek (cytologie) en een bacteriekweek van gal:
- Bloedonderzoek: verhoogde leverenzymen (ALT, AST, GGT) en een verhoogd bilirubine (hyperbilirubinemie) worden vaak gezien bij een ontsteking of infectie van de lever en galwegen, maar kunnen ook duiden op leververvetting. Een verhoogde alvleesklierwaarde (pancreas lipase, fPL of spec fPL) is de belangrijkste bloedwaarde voor pancreatitis bij katten. Verlaagd vitamine B12 (cobalamine) is een aanwijzing voor dunne darm problemen. In zeldzame gevallen kan het ook een gevolg zijn van exocriene pancreas insufficiëntie.
- Echografie: echografie van de buik kan afwijkingen aan de alvleesklier, galwegen en darmwand aantonen, maar een normale echo sluit de aandoening niet uit. Dit is afhankelijk van de ernst van de ziekte, de ervaring van de persoon die de echo uitvoert en de kwaliteit van het apparaat.
- Cytologie en bacteriekweek: tijdens de echo kan een punctie van de galblaas of lever worden uitgevoerd om bacteriën aan te tonen en richting te geven aan de behandeling. Dit is met name waardevol bij vermoeden van een galweginfectie (bacteriële cholangitis). Cytologie van de lever is ook nuttig om andere oorzaken uit te sluiten, zoals een tumor. Cytologie van alvleesklier en darmen kan ook worden uitgevoerd als er bijvoorbeeld forse massa’s of verdikkingen worden gezien.
Wat is de behandeling van triaditis bij katten?
Behandeling is maatwerk en richt zich op elk aangedaan orgaan afzonderlijk.
Alvleesklierontsteking (pancreatitis)
Er bestaat geen gerichte behandeling tegen pancreatitis, dus de behandeling is symptomatisch: infuus bij uitdroging, pijnstilling bij buikpijn (opiaten), en eetlustopwekkers (bijvoorbeeld mirtazapine), anti-braakmiddelen (bijvoorbeeld maropitant of metoclopramide) en dwangvoeren of sondevoeding als je kat misselijk is en niet wil eten. Antibiotica zijn alleen nodig bij vermoeden van bacteriële complicaties.
Galwegontsteking (cholangitis)
- Neutrofiele/bacteriële cholangitis: behandeling met antibiotica, bij voorkeur gebaseerd op kweek en gevoeligheidsbepaling. Vaak worden doxycycline of amoxicilline-clavulaanzuur ingezet in afwachting van de uitslag. De behandeling duurt doorgaans 4 tot 6 weken en wordt bij voorkeur na afloop nog gemonitord met een nieuwe bacteriekweek.
- Lymfocytaire cholangitis: ontstekingsremmers zoals prednisolon, eventueel aangevuld met ciclosporine of chloorambucil.
- Aanvullend wordt in beide varianten van cholangitis vaak nog gebruik gemaakt van antioxidanten (zoals SAMe, silybine, vitamine E) en ursodeoxycholzuur.
Chronische darmontsteking (CIE)
De behandeling van een chronische darmontsteking verloopt bij voorkeur stapsgewijs, op voorwaarde dat jouw kat stabiel genoeg is:
- Eerst een dieetproef met een hypoallergeen voer (minimaal twee weken). Als er sprake is van vitamine B12-deficiëntie, dan is dit een goed moment om dit aan te vullen met tabletten of injecties.
- Bij onvoldoende respons: darmbiopt overwegen. Dat kan met een endoscopie of een operatie. Welke methode het beste is, is afhankelijk van de situatie. Een internist kan je de voor- en nadelen van endoscopische en operatieve biopten voor jouw kat uitleggen.
- Daarna eventueel prednisolon, en bij onvoldoende effect extra ontstekingsremmers zoals ciclosporine of chloorambucil. Tot slot kan bij hardnekkige gevallen een probioticum of poeptransplantatie worden overwogen.
Wat is de prognose van triaditis bij katten?
Over het algemeen is de prognose bij milde tot matige triaditis goed, op voorwaarde dat je kat snel en correct wordt behandeld. Hoe ernstiger de betrokken organen zijn aangedaan, hoe intensiever de benodigde behandeling en hoe somberder de vooruitzichten. Sommige katten hebben een langdurige of zelfs levenslange onderhoudstherapie nodig, maar in de meeste gevallen is hun kwaliteit van leven dan wel goed.
Wanneer is een online second opinion waardevol bij triaditis?
Triaditis is complex. Drie organen, overlappende klachten die ook bij andere ziektes kunnen voorkomen, soms tegenstrijdige uitslagen. Als internist voor honden en katten zie ik regelmatig katten waarbij de puzzelstukjes nog niet op hun plek liggen. En soms is de diagnose al wel gesteld, maar lukt het niet om de klachten onder controle te krijgen. Denk je dat jouw kat last heeft van triaditis of reageert hij niet op de behandeling? Via een digitaal consult help ik je begrijpen wat er aan de hand is, of de diagnose klopt, en of de behandeling optimaal is.
Hoe maak ik een afspraak?
- Een e-mailconsult vraag je eenvoudig aan door het digitale aanvraagformulier in te sturen. Je krijgt binnen drie werkdagen antwoord van Bart.
- Een videoconsult kun je via de website inplannen op een moment dat het jou uitkomt.
Bart Ruijter is Europees specialist interne geneeskunde bij honden en katten. Naast zijn werk als specialist in een dierenziekenhuis, biedt Bart digitale second opinions en consulten via internistvoordieren.nl.
Veelgestelde vragen over triaditis bij katten
Volledige genezing is niet altijd mogelijk, maar met de juiste behandeling kunnen de klachten goed onder controle komen. Veel katten met milde tot matige problemen hebben een goede langetermijnprognose.
Triaditis heeft geen typische symptomen. Denk aan combinaties van verminderde eetlust, gewichtsverlies, braken en sloomheid. Er is dus vaak overlap met andere ziektes. Bloedonderzoek, echografie en soms een biopt zijn nodig voor de diagnose.
Niet altijd. In milde gevallen kan je jouw kat thuis behandelen. Bij ernstige ziekte, met bijvoorbeeld uitdroging of ernstige buikpijn, is opname nodig om infuus en pijnstilling te kunnen geven.
Het belangrijkste is dat de onderliggende oorzaak wordt behandeld. Daarnaast kan de eetlust worden ondersteund met medicijnen tegen misselijkheid en/of een eetlustopwekker, zoals mirtazapine. Als je kat buikpijn heeft, kan je dierenarts een pijnstiller voorschrijven. Als een kat langdurig niet of nauwelijks eet, kan een voedingssonde uitkomst bieden.
Een licht verteerbaar of hypoallergeen dieet wordt vaak aanbevolen. Welk dieet het beste is, hangt af van de betrokken organen en de individuele kat. Dit kun je dus het beste met je dierenarts of internist te bespreken.
Jazeker. Met goede monitoring en behandeling op maat leven veel katten nog jarenlang een comfortabel leven.