Wat is dysbiose bij honden en katten?
In de darmen van je hond of kat leven miljarden micro-organismen: bacteriën, virussen, gisten, parasieten en schimmels. Samen vormen ze het microbioom, een complex ecosysteem dat een cruciale rol speelt bij de spijsvertering, het afweersysteem en de bescherming tegen schadelijke ziekteverwekkers.
Wanneer dit evenwicht verstoord raakt, spreken we van dysbiose. Dit kan zich uiten in een afname van de diversiteit aan bacteriesoorten, een daling van het totale aantal bacteriën, of een verandering in hun activiteit (zoals de verwerking van galzuren). Het meest bekende gevolg is diarree, maar wetenschappelijk onderzoek laat ook verbanden zien met epilepsie en suikerziekte.
Wat veroorzaakt dysbiose bij honden en katten?
Dysbiose is in de meeste gevallen een gevolg van een onderliggende ziekte of medicijngebruik. De meest voorkomende oorzaken zijn:
- Antibioticagebruik is een van de grootste boosdoeners. Antibiotica doden niet alleen schadelijke bacteriën, maar ook de gunstige. Dit kan resulteren in weken tot maanden durende dysbiose, soms zonder dat je dier zichtbaar ziek lijkt.
- Maagzuurremmers verminderen de zuurgraad in de maag, waardoor schadelijke bacteriën minder goed worden tegengehouden en gemakkelijker de darmen bereiken.
- Exocriene pancreasinsufficiëntie (EPI) is een aandoening waarbij de alvleesklier onvoldoende spijsverteringsenzymen aanmaakt. Onverteerd voedsel kan de groei van ongewenste bacteriën stimuleren, leiden tot afname van de goede flora en resulteren in de productie van stofjes die leiden tot diarree.
- Chronische darmontsteking is een langdurige ontsteking in het maagdarmkanaal, wat een verstoorde bacteriebalans in de hand werkt.
Hoe stellen we dysbiose bij honden en katten vast? De dysbiose index uitgelegd.
Er zijn meerdere manieren om de darmflora te onderzoeken. Een gewone bacteriekweek is geschikt om specifieke bacteriën zoals Salmonella op te sporen, maar geeft geen betrouwbaar beeld van dysbiose. Een uitgebreide PCR-test van alle bacteriën in de ontlasting is wetenschappelijk gezien de meest nauwkeurige methode, maar is tijdrovend, kostbaar en moeilijk te interpreteren.
Praktischer is de dysbiose index: een test op basis van een ontlastingsmonster waarbij we met PCR-technologie een beperkt aantal bacteriesoorten meten. Het resultaat wordt samengevat in één getal.
Hoe interpreteer je de dysbiose index bij honden en katten?
Gezonde honden en katten hebben een dysbiose index onder de 0. We spreken van duidelijke dysbiose bij een waarde boven de 2 bij honden, of boven de 1 bij katten. Waarden daartussenin kunnen wijzen op milde dysbiose. Ook als er een verschuiving is van slechts één of enkele bacteriegroepen bij een dier met een uitslag onder de 0, spreken we van milde dysbiose bij honden en katten.
Bij dysbiose zien we bij honden typisch een daling van Blautia, Clostridium hiranonis, Faecalibacterium, Fusobacterium en Turicibacter, en een stijging van E. coli en Streptococcus. Bij katten zien we iets vergelijkbaars, aangevuld met dalende waarden van Bacteroides en Bifidobacterium.
| Verschuivingen van de bacteriegroepen bij dysbiose | ||
| Bacterie | Hond | Kat |
| Bacteroides spp. | Wordt niet gemeten | ↓ |
| Bifidobacterium spp. | Wordt niet gemeten | ↓ |
| Blautia spp. | ↓ | Wordt niet gemeten |
| Clostridium hiranonis | ↓ | ↓ |
| E. coli | ↑ | ↑ |
| Faecalibacterium spp. | ↓ | ↓ |
| Fusobacterium spp. | ↓ | Wordt niet gemeten |
| Streptococcus spp. | ↑ | ↑ |
| Turicibacter spp. | ↓ | ↓ |
Wanneer test ik de dysbiose index bij honden en katten?
De dysbiose index is een gevoelige test om dysbiose vast te stellen bij honden en katten met een chronische darmontsteking. Maar een afwijkende uitslag vertelt ons alleen dat er iets niet klopt, niet wat de onderliggende oorzaak is. De darmflora kan ook door andere dingen worden verstoord, zoals medicijngebruik of EPI. Bovendien weten we nog niet of andere ziektes ook invloed kunnen hebben op de testuitslag, zoals (darm)kanker of aandoeningen van de lever en galwegen. Een afwijkende dysbiose index vertelt ons dat er iets mis is, maar niet wat.
Ik gebruik de dysbiose index dan ook met name bij dieren die een poeptransplantatie krijgen, waarbij de gezonde donor vooraf zorgvuldig gescreend moet worden. Het kan daarbij ook nog helpen om de patiënt die de transplantatie krijgt screenen met een dysbiose index. Uit onderzoek blijkt namelijk dat de kans op succes hoger is bij patiënten die een relatief lage/normale dysbiose index hebben.
Hoe behandel je dysbiose bij honden en katten?
Een goede behandeling begint altijd bij de onderliggende oorzaak. Aanvullend zijn er verschillende opties om de darmflora actief te ondersteunen.
- Voeding aanpassen: licht verteerbare voeding kan uitkomst bieden als je dier moeite heeft met de spijsvertering. Als we denken dat een voedselovergevoeligheid meespeelt, dan is een eliminatiedieet de volgende stap.
- Prebiotica: prebiotica zijn supplementen die de groei van gunstige bacteriën stimuleren. Deze bacteriën zetten de prebiotica bovendien om in voedingsstoffen voor de darmcellen. Een bekend voorbeeld zijn psylliumvezels.
- Probiotica: probiotica bevatten levende micro-organismen die de darmgezondheid bevorderen. Belangrijk: niet elk probioticum is gelijkwaardig. Mijn voorkeur gaat uit naar middelen die meerdere bacteriestammen bevatten én in grote aantallen. Denk aan meer dan 100 miljard kolonievormende eenheden voor een kat of meer dan 200 miljard voor een hond van 20 kg.
- Antibiotica: antibiotica kunnen helpen als er sprake is van een overmaat aan schadelijke bacteriën. Maar ze beschadigen tegelijkertijd de goede flora. Het resultaat? Verbetering op de korte termijn, maar aanhoudende problemen op de lange termijn. Ik raad antibiotica dan ook alleen aan in uitzonderlijke gevallen.
- Poeptransplantatie: een poeptransplantatie is een behandeling waarbij de ontlasting van een gezonde, zorgvuldig gescreende donor wordt overgebracht naar de darmen van het zieke dier. Het doel is een langdurig of zelfs permanent herstel van de darmflora. Wetenschappelijke resultaten zijn veelbelovend.
Wanneer een second opinion bij dysbiose overwegen?
Dysbiose vaststellen is dankzij de dysbiose index gemakkelijk, maar de oorzaak ontdekken en behandelen is niet altijd eenvoudig. Als internist behandel ik veel honden en katten met een verstoorde darmflora en hardnekkige maagdarmklachten.
Vermoed je dat jouw hond of kat last heeft van dysbiose en wil je hulp bij het behandelen daarvan? Neem dan contact op en vraag een digitaal consult aan. Ik help je graag verder.
Hoe maak ik een afspraak?
- Een e-mailconsult vraag je eenvoudig aan door het digitale aanvraagformulier in te sturen. Je krijgt binnen drie werkdagen antwoord van Bart.
- Een videoconsult kun je via de website inplannen op een moment dat het jou uitkomt.
Bart Ruijter is Europees specialist interne geneeskunde bij honden en katten. Naast zijn werk als specialist in een dierenziekenhuis, biedt Bart digitale second opinions en consulten via internistvoordieren.nl.
Veelgestelde vragen
Dysbiose is een verstoring van de darmflora, waarbij de balans tussen gunstige en schadelijke bacteriën in de darmen verstoord is. Dit kan leiden tot diarree, maar ook bijdragen aan andere ziektes.
De beste manier om dysbiose vast te stellen, is via een ontlastingstest: de dysbiose index. Bij deze test worden met PCR-technologie specifieke bacteriën gemeten. Het resultaat is één getal dat aangeeft of de darmflora in balans is.
Probiotica kunnen helpen om een verstoorde darmflora weer in balans te brengen, maar het is ook belangrijk om de onderliggende oorzaak op te sporen en te behandelen.
Een poeptransplantatie wordt overwogen bij een chronische darmontsteking die onvoldoende reageert op andere behandelingen. De donor wordt van tevoren uitgebreid gescreend, onder meer met de dysbiose index.
Ja, antibiotica verstoren de darmflora en kunnen weken tot maanden durende dysbiose veroorzaken. Gebruik ervan is dan ook alleen gerechtvaardigd als er geen alternatieven zijn.